Поиск по учебникам Казахстана

Ыр­ғыз­бай­лар­ға: «Қап­қан ит­тен өш алам деп мен де қап­сам, ау­зым­да не қа­си­ет қа­ла­ды?» – деп қар­сы бо­ла­ды. Бі­рақ Абай жақ­тас­қан бас­қа ру­дың адам­ да­ры Ораз­бай­дан кек қай­тар­мақ­шы бол­ған­да, бұ­лар­ды Абай­дың сүй­ік­ті ұлы Ма­ғаш тоқ­та­та­ды. «Жа­ма­нат жат­пай­ды». Бұл сұм­дық оқи­ға то­бық­ты іші­нен асып, шар­та­рап­қа та­рай­ды. Ораз­бай­дың ожар­лы­ғы мен...

«Абай жо­лын» оқы­ған­да, ұлы ақын­ның об­ра­зы біз­ді жа­лық­тыр­мауы бы­лай тұр­ сын, тіп­ті, не нәр­се­ні бол­сын, Абай­ша тү­сі­ніп, Абай­ша се­зі­ну­ге мәж­бүр ете­ді. Абай­ша шам­дан­бас­қа, Абай­ша шат­тан­бас­қа, Абай­ша жек­көр­мес­ке, Абай­ша сүй­мес­ке, Абай­ша ой­ла­нып, тол­ған­бас­қа, күй­зе­ліп, те­бі­рен­бес­ке ла­жың жоқ. Абай об­ра­зы­ның елік­тір­гіш, илан­дыр­ғыш кү­ші, мі­не...

Жай­на­ған ту­ың жы­ғыл­май, Жас­қа­нып жау­дан ты­ғыл­май… Жан біт­кен­ге жа­лын­бай, Жақ­сы өліп­сің, япыр­май! – деп ке­ле­тін «Ос­пан­ға», «Ке­ше­гі Ос­пан» де­ген жоқ­тау өлең­дер жаз­ған Абай ро­ман­да бір қыс бойы са­рыуай­ым­нан шы­ға ал­май­ды. Ре­сей­ден орыс­тар ке­ле бас­тай­ды. Әзім­бай жыл­қы­ла­ры жа­тақ­тың би­дай­ына тү­се­ді. Үл­кен шай­қас ту­ын­дай­ды. Ыр­ғыз­бай елі...

Әбіш жат­қан үй­ге ке­леді, Жам­был өз өлең­де­рін, Ма­ғаш Абай өлең­де­рін оқып, әнін ай­тып, мәз-мәй­рам бо­ла­ды. Жам­был сол жер­де: Әкем-ау, жой­қын екен Абай үні, Да­ла­да өз­ге­ріп­ті-ау жыр­дың тү­рі. Же­ті­су, Ала­тау­ды таңғал­ды­рып, Ме­ні ке­ліп оят­ты-ау бү­гін әні, – де­ген өлең жол­да­рын ар­най­ды. «Осы кеш пен түн Әбіш­тің бой жа­са­ған, соң­ғы қу­атын та­ныт­қан бо­лым­сыз...

сөй­ле­сіп бе­руін сұ­рай­ды. Ұл­жан бұл іс­ті ма­құл көр­мей, Абай­дың өзін ша­қы­рып, сөй­ле­се­ді. Ба­ла­сы­ның кей­ін опық жей­ті­нін ай­тып, ұзақ сөй­ле­ген Ұл­жан: «Ен­ді­ гі­сін өзің біл. Өзің ой­лап, өзің шеш», – дей­ді. Абай үн­де­мей ке­те­ді. Бі­раз уа­қыт өт­кен соң, Жа­қып, Жи­рен­ше, Ос­пан, Ға­бит­қан­дар ба­рып, құ­да тү­се­ді. «Жай­лау­да» де­ген та­рау­да Абай мен Әйге­рім...

келетіндіктен, Құ­лын­шақтан бұған дейін ие­ле­ніп ке­ле жат­қан жер­ге қон­ба­уын өтіну. Құ­лын­шақ: – Ақ­пер­ді, Ақ­пер­ді, Ақ­пер­ді­ге Құ­дай бақ бер­ді, – де­йді. Сонда Абай: – Бақ бер­ген емей не­ме­не, Бор­сақ­тан қал­ған аз жер­ді, Ме­ні­кі деп тап бер­ді де­ңіз, – деп жалғап әкетеді. Құ­лын­шақ кү­ліп: «Тек осы­ның­ды Ақ­пер­ді есіт­кей ет­ті», – деп ыр­за боп қа­ла­ды. Сөз ара­сын­да...

1952 жы­лы, 4-кітап 1956 жы­лы жа­рық­қа шық­ты. Төрт том 26 та­рау­дан, 2 эпи­ лог­тан тұ­ра­ды. 1-кі­тап «Қайт­қан­да», «Жол­да» «Шы­тыр­ман­да», «Бел-бе­лес­те», «Өр­де», «Қия­да» де­ген же­ті та­рау­дан тұ­ра­ды. Бас кей­іп­кер қа­зақ­тың ке­мең­гер ой­шыл ақы­ ны – Абай Құ­нан­бай­ұлы. Ро­ман-эпо­пеяда оның 13 жас­тан бас­тап, қай­тыс бол­ған­ға дей­ін­гі өмір жо­лы тұ­тас ба­ян­да­ла­ды...

Әмір­ге бұ­ры­лып ке­те­ді. Ашу­ға бу­лық­қан Құ­нан­бай Әмір­ді үйі­не ал­ғы­зып, ең­кей­іп сә­лем бе­ре бер­ген­де, қыл­қын­ды­рып, өл­ті­ре жаз­дай­ды. Әке­сі­нің мі­не­зін бі­ле­тін Абай дер ке­зін­де же­тіп, Әмір­ді ара­ша­лап қа­ла­ды. Абай Шә­ке, Ер­бол, Бай­ма­ғам­бет си­яқ­ты бір топ ту­ыс-дос­та­ры­мен аң­ға шы­ғып, ақ тү­тек бо­ран­да жол­дан ада­сып ке­те­ді. Сол жолы Мо­тыш ру­ының...

3-кі­тап «Абай аға», «Кек жо­лын­да», «Қа­ра­шы­ғын», «Өкі­ніш­те», «Қақ­ты­ ғыс­та», «Қор­шау­да» де­ген ал­ты та­рау­дан тұ­ра­ды. «Абай аға» де­ген бі­рін­ші та­рау­да ел аға­сы­на ай­нал­ған Абай қа­сы­на топ­тас­қан жас­тар­ды кө­ре­міз. Олар: өз ба­ла­ла­ры – Ақыл­бай, Ма­ғаш, іні­сі Ыс­қақ­тың ба­ла­сы – Кә­кі­тай, Құ­нан­бай қа­жы­ға ат­та­нар­да Дәр­кем­бай құн сұ­рай­тын Қо­дар­дың...

...Абай­ды кү­ні бү­гін­ге шей­ін ұлы ақын деп қа­рап кел­дік. Бұл орын­ды. Орын­ды бол­са да, жет­кі­лік­сіз. Ұлы ақын өлең сөз­бен бей­не­ле­ген жү­рек сы­рын, те­рең ой­ын тек ар­ма­ны етіп қал­дыр­ма­ған. Сол үшін кү­рес­кен. Ше­шен­дік, би­лік жо­лы оның ха­лық­тық са­на-бол­мыс­ты би­ік­те­ту­де­гі не­гіз­гі құ­ра­лы са­нал­ған. Абай – тұ­тас тұл­ға. Оның би ата­нуы, би­лік­те­рі – тұ­тас...

бо­лып ке­ле­ті­нін сөз ба­сын­да айт­қан­быз. Ұл­жан Құ­нан­бай­дың бұл ісі­не қар­сы бо­лып, на­ра­зы­лық біл­ді­ре­ді. Бі­рақ Ұл­жан­ды кө­ре ал­май, үне­мі аты­сып жү­ре­тін Күң­ке бұл жағ­дай­ды пай­да­ла­нып, Құ­нан­бай жа­ғы­на шы­ғып ке­те­ді, сон­дық­тан да Нұр­ға­ным Күң­ке отыр­ған Құ­нан­бай­дың Қа­ра­шо­қы­да­ғы үйі­не ке­лін боп тү­се­ді. Абай­ды «Жал­ғы­зым» деп ер­ке­лет­кен асыл...

деп ата­луы­на дей­ін, кейініректерде Дол­гов деп берілген) до­сын ша­қыр­тып, мән-жай­ға қа­ны­ға­ды. Дә­рі­гер тү­бі Үн­діс­тан­нан шық­қан оба ау­ру­ының Ре­сей­де үшін­ші рет та­ра­лып отыр­ған­ды­ғын, ал қа­зақ­тар ара­сын­да тіп­ті ден­деп ба­ра жат­қан­ды­ғын, өйт­ке­ні ау­ру шық­қан үй­ге адам­дар көп жи­на­лып, қай­та-қай­та та­мақ іше­ті­нін ай­та ке­ліп, ел­ге ық­па­лы жү­ре­тін адам...

кі­тап­тан бас ал­ғыз­бай­тын», – деп жа­за­ды. Осы кел­ті­ріл­ген мы­сал­дардан Әуез ата­сы­ның хат та­ны­ған­нан кей­ін оқу­шы­ла­ры­на тек қа­на Абай шы­ғар­ма­ла­рын жат­тат­қа­нын бай­қау­ға бо­ла­ды. Абай­дың бү­кіл қа­ра­сөз­і мен өлең­де­рін ға­на емес, А.С.Пуш­кин, И.А.Кры­лов, М.Ю.Лер­мон­тов­тан ау­дар­ған тәр­жі­ме­ле­рі­не дей­ін бес жа­сы­нан жат­тап өс­кен М.Әуе­зов­тің...

Өлі аруақ­ты қор­лап­ты» де­ген сөз жел­дей есіп, шар­та­рап­қа та­рай­ды. Ен­ді Бай­ да­лы ­да қол жи­нап, Тоғ­жан­ның әке­сі Сүйіндік Тү­сіп­ті Қар­қа­ра­лы­ға арыз ай­ту­ға жө­нел­те­ді. Үш күн­ге со­зыл­ған «Мұ­са­құл со­ғы­сы» Құ­нан­байдың же­ңісімен емес, жі­гі­тек жа­ғының кү­ре­су­ге, бел­де­су­ге жа­рай­тын­ды­ғын көр­се­туі­мен аяқ­тала­ды. Ара­да тып-ты­ныш 10 күн өте­ді. Ке­ле­сі...

Абай шыгармашылыгы ..................................................... 7 Абайдың кейбір өсиет сөздері ............................................. 30 Абай Құнанбайұлы. Сегізаяқ ............................................. 37 Абай Құнанбайұлы. Өлең – сөздің патшасы, сөз сарасы ............. 44 Абай Құнанбайұлы. Көңілім қайтты достаң да, дүшпаннан да...

«Қат-қа­бат­та» де­ген екін­ші та­рау­да­ғы бас­ты оқи­ға – жер дауы. Бұ­рын бө­кен­ші мен бор­сақ ру­ла­ры жай­ла­ған ішін­де Қо­дар отыр­ған шұ­рай­лы жер Қа­ра­шо­қы­ны Құ­нан­бай ен­ді өз мен­ші­гі­не қа­ра­та­ды. Бұ­ған үл­кен бәй­бі­ше­сі Күң­ке­ні ие­ ете­ді. Бө­кен­ші ру­ынан Сүй­ін­дік, Сү­гір­лер, бор­сақ ру­ынан Жек­ сен (Қо­дар­дың ту­ыс­қа­ны) көш­те­рі өз қыс­тау­ла­ры­на...

бө­лек орын сұ­рай­ды жә­не жи­ын­ға ке­ле­тін ең қа­дір­лі, ең сый­лы де­ген ел­дің қо­на­ғы­ның бі­рін бе­руін өті­не­ді. Бө­жей­дің на­ға­шы­сын таң­да­ған Абай зор да­ йын­дық­қа кі­рі­се­ді. Бай­да­лы жі­гі­тек та­ра­пы­нан Ер­бол, Жи­рен­ше, Ба­за­ра­лы­ны кө­мек­ке бе­ре­ді. Абай жағы­нан бұл іс­ке Ұл­жан, Із­ғұт­ты, Құ­дай­бер­ді бел ше­ше кі­рі­се­ді. Он­шақ­ты үй ті­гі­ліп, бие...

Абай Құнанбайұлы 1845 жылы бұрынғы Семей уезі Шыңғыс болысында (қазіргі Шығыс Қазақстан облысы Абай ауданында) дүниеге келген. Азан шақырып қойған есімі – Ибраһим. Абайдың әкесі Құнанбай Қарқаралы округіне аға сұлтан болған. Абайдың өз әкесі – Құнанбай, атасы – Өскенбай, арғы атасы – Ûрғызбай. Әкесі Құнанбай Өскенбайұлы – шешен, ел ағасы. Абайдың әжесі Çере аса ақылды, әңгімешіл, балаға...

Абай дың «Ес кен дір», «Мас ғұт», «Әзім нің әң гі ме сі» ат ты төл ту ын ды ла ры мен «Ва дим» се кіл ді көр кем ау дар ма сы қа зақ әде бие тін де поэма жан ры ның жа ңа ға сыр да ғы ал ғаш қы шы ғар ма ла ры бо лып са на ла ды. М.Әуе зов тің: «Абай жаз ған 4 поэма ның даңқ ты бо ла тын се бе бі олар дың тұ тас ты ғы бар, іш тей те рең бай ла ны сы бар», – де ген пі кі рін де ғы лы ми сындарлы...

1. Абай ті лі сөз ді гі. – Ал ма ты: Өнер, 2011. – 616 б. 2. Ақ бай Н. «Абай жо лы» эн цик ло пе дия сы. – Ал ма ты: Ар да, 2008. – 504 б. 3. Қа зақ әде би ті лі нің тү сін дір ме сөз ді гі. Он бес том дық. – Ал ма ты, 2006–2011. 4. Абай Құ нан ба ев. Шы ғар ма ла ры ның екі том дық то лық жи на ғы. Жал пы ре дакция сын бас қар ған М.Әуе зов. – Ал ма ты, 1957. 5. Абай (Иб ра һим) Құ нан ба ев. Шы...