Орыс тілі ҰБТ — тест сұрақтары жауаптарымен

Публицистикалық стиль жанрлары - мақала, репортаж, очерк, фельетон. «Статья» мен «репортаж» осы стильге жатады; «диссертация», «монография» - ғылыми, «рассказ», «поэма» - көркем, «указ», «протокол» - ресми-іскери стиль жанрлары.

Жалғаулықсыз құрмалас сөйлемде оқиғалар тез ауысқанда сыңарлар арасына сызықша қойылады: «Вдруг мужики с топорами явились - лес зазвенел, застонал, затрещал». Қалған сөйлемдерде екінші сыңар біріншіні түсіндіреді (себеп, мазмұн), сондықтан қос нүкте қойылады.

«В следствии по делу о краже» тіркесінде «следствие» - зат есім (тергеу), жатыс септігінде («в следствии»), сондықтан ол туынды предлог емес. «В заключение», «в продолжение», «в течение» - туынды предлогтар, соңында «-е» жазылады.

Біртекті бастауыштар үтірмен ажыратылады, «прикрытыми...» және «уходящие...» есімшелі айналымдары анықталатын сөзден кейін тұрғандықтан екі жағынан үтірмен бөлінеді - барлығы 6 үтір. Жалпылаушы сөз «всё» алдында сызықша қойылады.

«Обсуждали» - көпше түрдегі өткен шақ етістігі, оны орындаушы белгісіз не маңызды емес, бастауыш қолданылмайды: бұл - «неопределённо-личное» сөйлем. Басқа сөйлемдерде бастауыш бар («деревья», «я») немесе сөйлем жақсыз («Мне было трудно»).

«Имей в виду» («есіңде болсын») тіркесінде «в виду» бөлек жазылады. «Насчёт» («туралы») - туынды предлог, бірге жазылады. Етістікпен «не» бөлек жазылады: «не говори».

«О романе» - предложный падеж (жатыс септік), ер жынысты, жекеше. Причастия (есімше) сын есім сияқты септеледі, сондықтан бұл септікте «-ем» жалғауы жазылады: «прославившем», «находящемся».

Жалғаулықтар (союзы) біртекті мүшелерді, құрмалас сөйлемнің сыңарларын және жеке сөйлемдерді байланыстырады. Предлог тек сөз бен сөз арасындағы қатынасты білдіреді, ал междометие мен вводные слова байланыстырушы қызмет атқармайды.

«Прислушиваясь к далёкому шуму прибоя» - көсемше «прислушиваясь» мен оған тәуелді сөздер көсемшелі айналым (деепричастный оборот) құрайды. Қалған сөйлемдерде көсемше жоқ.

«Тот, кто изобрёл мои мучения» бағыныңқысы басыңқыдағы меңзеу есімдігі «тот» сөзіне қатысты, сондықтан ол - «местоименно-определительное». «Которая оказалась холодной и мокрой» бағыныңқысы зат есімге («ручку») қатысты.

Наречие (үстеу) - қимыл-әрекеттің, күйдің белгісін, сондай-ақ белгінің белгісін («очень красиво») және заттың белгісін білдіретін толық мәнді сөз табы. Глагол әрекетті, местоимение зат пен белгіні нұсқайды, предлог - қызметші сөз.

Метафора - бір затты екіншісіне ұқсастығы бойынша бейнелеп атау: «водопад звёзд», «лавина писем», «стена огня». «Волна и камень» тіркесінде сөздер тура мағынада қолданылған, ауыстыру жоқ.

«Друзья мои» - сөйлеуші кімге бағыттап тұрғанын білдіретін қаратпа сөз (обращение); ол сөйлем мүшесі емес және үтірмен бөлінеді. Басқа сөйлемдерде қаратпа сөз жоқ.

«Ехай» - етістіктің бұйрық рай формасы қате жасалған: дұрысы «поезжай». Қалған формалар дұрыс: «командую», «замёрзли», «стрижёт».

«В ходе исследования», «выявлены закономерности процесса» - ғылыми стильге тән сөздер мен тіркестер. «Настоящим уведомляем» және «в соответствии с условиями договора» - ресми-іскери стиль, «Солнце золотило верхушки деревьев» - көркем стиль.

«Растения» сөзінде түбір -раст-, «ст» алдында «а» жазылады. «Заросли» мен «росли» сөздерінде түбір -рос-, онда «о» жазылады; «росток» - ережеден тыс сөз, онда да «о».

«Красный» мен «алый» - мағынасы жақын сөздер (синонимдер), антонимдер емес. Қалған жұптар қарама-қарсы мағынада: «заходить - выходить», «правый - левый», «утро - вечер».

«Триста» сан есімінің көмектес септігі (творительный падеж, «чем?») - «тремястами», екі бөлігі де түрленеді: «тремястами дисками». «Трёхсот» - ілік септік формасы.

«На собаку, на Гаврилу, на свою участь» - бір сұраққа («на кого, на что?») жауап беретін, бір сөзге («жаловаться») қатысты және санамалап тізілген біртекті толықтауыштар. Қалған сөйлемдерде біртекті мүшелер жоқ.

«Усыпанные берёзовым листом» - «поляны» сөзін анықтайтын, одан кейін тұрған есімшелі айналым (причастный оборот), сондықтан ол үтірмен бөлінген оқшауланған анықтауыш болады.

«Довожу до вашего сведения» - ресми-іскери стильге тән тұрақты қалып, ол ресми хаттарда, өтініштерде қолданылады. Қалған сөйлемдер басқа стильдерге жатады: «берёза бородавчатая» бар сөйлем - ғылыми, «Оседал-оседал сугроб...» - көркем стиль.

«Или» - ажыратушы жалғаулық (разделительный союз): оқиғалар кезектесіп жүзеге асады (бұғы жүгіріп өтеді немесе жылқы табыны тыныштықты бұзады). «Да» («и» мағынасында) - қосылыңқы, «только» мен «а между тем» - қарсылықты жалғаулықтар.

Төлеу сөзде (косвенная речь) біреудің сөзі автор сөзіне «что» жалғаулығы арқылы бағыныңқы сөйлем түрінде беріледі: «Он сказал, что придёт вечером». Қалған сөйлемдерде мұндай құрылым жоқ.

«Я бы хотел» сөйлемінде «бы» (частица) - форма тудырушы шылау: етістіктің шартты рай (сослагательное наклонение) формасын жасайды. «И», «вот», «ни», «не» етістіктің формасын жасамайды, олар күшейту не болымсыздық мәнін береді.

«Каша» мен «мёд» - орыс тілінің төл сөздері. Қалған қатарларда кірме сөздер бар: «директор», «республика», «аудитория» - латын тілінен, «чалма», «табун» - шығыс тілдерінен, «школа» - грек-латын тілінен.

«Семи пядей во лбу» - өте ақылды адам. Оған қарама-қарсы мағына «без царя в голове» тіркесінде: ақылсыз, ойланбай әрекет ететін адам. Қалғандары басқа мағына береді: «бить баклуши» - бос жүру, «за тридевять земель» - өте алыс, «спустя рукава» - салғырт.

«Маленький ручеёк влился в большой ручей и с ним устремился к реке» - бейнелі сурет: ручеёк тірі жан сияқты әрекет етеді (жандандыру), бұл көркем стильге тән. «Вам необходимо прибыть...» - ресми-іскери стиль, «Педагогика - совокупность...» - ғылыми анықтама.

Осы шақтың ырықсыз есімшесі (страдательное причастие) «-ем-/-им-» жұрнақтарымен жасалады: «разбрасываемые» («разбрасывать» етістігінен). «Избалованный» - өткен шақтың ырықсыз есімшесі, «иссохшее» мен «смеющаяся» - белсенді есімшелер.

«Вертишейка» (құс атауы) - етістік негізі «верти» мен зат есім «шейка» қосылып жасалған күрделі сөз, бірге жазылады. «Перекати-поле», «изжелта-красный» (түс реңкі) және «литературно-музыкальный» (тең мәнді сыңарлар) сызықшамен жазылады.

«Огонь надежды» тіркесінде «огонь» сөзі ауыспалы мағынада қолданылған: нақты от емес, жан дүниедегі күшті сезім; «разгорелся» да осы мағынада. Қалған сөйлемдердегі сөздер тура мағынада қолданылған.