Биология ҰБТ — тест сұрақтары жауаптарымен

Гүл - гүлді өсімдіктердің жынысты көбею мүшесі: онда аталық және аналық жыныс жасушалары түзіліп, ұрықтану жүреді. Ұрықтанудан кейін гүлден жеміс пен тұқым дамиды. Тамыр мен сабақ вегетативті мүшелерге жатады.

Лизоцим пептидогликандағы гликозидтік байланыстарды үзеді, ал пенициллин оның синтезін тежеп, жасуша қабырғасының түзілуін бұзады. Аспирин, инсулин, ацикловир мен интерферон бактерия қабырғасына әсер етпейді.

Камбий - сабақтың қабығы мен ағашы арасындағы білімдік ұлпа. Оның жасушалары бөлініп, ішке қарай ксилема, сыртқа қарай флоэма жасушаларын түзеді, нәтижесінде сабақ жуандайды.

Стоп-кодондар (терминаторлар) - иРНҚ-дағы УАА, УАГ және УГА триплеттері. Олар ешбір аминқышқылын кодтамайды, сондықтан рибосома оларға жеткенде нәруыз синтезі аяқталады.

Гидрада бұлшықет қызметін эпителий-бұлшықет жасушалары атқарады, олар дербес бұлшықет жасушасы емес. Дербес бұлшықет жасушалары мен бұлшықет ұлпасы алғаш рет жалпақ құрттарда (тері-бұлшықет қапшығы) пайда болған.

Толымсыз доминанттылықта доминантты аллель рецессивті аллельді толық баспайды, сондықтан гетерозиготалы F₁ ұрпағында белгі аралық болады (мысалы, қызыл және ақ гүлді өсімдіктерден қызғылт гүлді ұрпақ). Толық доминанттылықта F₁ барлығы доминантты белгіні көрсетеді.

Білезік буыны (кәрі жіліктің білезікпен буыны) эллипс тәрізді: онда бүгу-жазу және әкелу-әкету қозғалыстары, яғни екі ось бойынша қозғалыс болады. Жамбас-сан және иық буындары шар тәрізді, үш ось бойынша қозғалады.

Перикард - жүректі сыртынан қоршап тұратын қап (жүрек қабы). Миокард - жүректің бұлшықет қабаты, эндокард - оның ішкі қабаты, ал қолқа - жүректен шығатын ірі артерия.

Лактоза - сүт қанты, дисахарид: оның молекуласы глюкоза мен галактоза қалдықтарынан тұрады. Глюкоза мен фруктоза сахарозаның, ал екі глюкоза қалдығы мальтозаның құрамына кіреді.

Пуриндерге аденин мен гуанин жатады, олардың молекуласы екі сақинадан тұрады. Тимин мен цитозин - пиримидиндер (бір сақина), ал рибоза - негіз емес, бес көміртекті көмірсу.

Сұрақ: Қабырғааралық бұлшықет пен диафрагма жиырылса, онда не болады? 1. Өкпе көлемі кішірейеді; 2. Тыныс шығарады; 3. Көкірек қуысы көлемі кеңейеді (дұрыс жауап); 4. Көкірек қуысы көлемі тарылады; Қабырғааралық бұлшықет пен диафрагма жиырылған кезде, олар көкірек қабырғасын жоғары көтереді және диафрагманы төмен тартады. Бұл көкірек қуысы көлемінің ұлғаюына және өкпеде теріс қысымның пайда болуына алып келеді, нәтижесінде ауа өкпеге тартылады.

Гендік инженерия - геномды жасанды түрде өзгерту: бір ағзадан ген бөлініп алынып, басқа ағзаның ДНҚ-сына енгізіледі. Селекция - іріктеу арқылы жаңа сорттар мен тұқымдар шығару, ал биотехнология - тірі ағзаларды өндірісте пайдалану.

Өрмекшінің қан айналым жүйесі ашық, ал жүрегі құрсақтың арқа жағында орналасқан көпкамералы түтікше тәрізді. Бақаның жүрегі үшкамералы әрі кеудеде жатады, шұбалшаңда нағыз жүрек жоқ, оның қызметін халқа тәрізді тамырлар атқарады.

Дефишенсия - хромосоманың ұшқы бөлігінің жоғалуы, ал делецияда хромосоманың ортаңғы (ішкі) бөлігі түсіп қалады. Инверсияда хромосома бөлігі 180° бұрылады, ал транзиция хромосома құрылымына емес, нуклеотидтің алмасуына (нүктелік мутацияға) қатысты.

Көру орталығы үлкен ми сыңарларының шүйде бөлігінде орналасады. Самай бөлігінде есту орталығы, төбе бөлігінде тері сезімталдығының орталығы, ал маңдай бөлігінде қозғалыс орталықтары орналасқан.

Жыныс жасушалары (гаметалар) мейоз арқылы түзіледі. Мейозда хромосома саны екі есе кемиді (диплоидты жиынтықтан гаплоидтыға дейін), ал ұрықтану кезінде диплоидты жиынтық қалпына келеді.

Абиогендік синтез - тірі ағзалардың қатысуынсыз бейорганикалық заттардан органикалық қосылыстардың (аминқышқылдары, одан нәруыздар) түзілуі, яғни тіршілік химиялық жолмен пайда болды деген көзқарас. Биогенез - тіріден тірінің пайда болуы.

ПТР (полимеразалық тізбекті реакция) - ДНҚ-ның белгілі бір бөлігін жасанды жағдайда көбейту. Оның негізінде ДНҚ репликациясы жатыр: ДНҚ-полимераза жаңа тізбектерді комплементарлылық принципі бойынша синтездейді.

Найзағай разряды кезінде оттек молекулалары (O₂) атомдарға ыдырап, бос атомдар O₂ молекуласымен қосылып, озон (O₃) түзеді: 3O₂ -> 2O₃. Фреон, керісінше, озон қабатын бұзады.

Дәнекер ұлпасында жасушалар бір-бірінен алшақ орналасады, олардың арасында жасушааралық зат (матрикс) көп болады. Эпителий ұлпасында жасушалар тығыз орналасады, ал жасушааралық зат аз.

Тіс кіреукесі - ағзадағы ең қатты ұлпа, ол негізінен минералды тұздардан (гидроксиапатиттен) тұрады. Дентин кіреукеге қарағанда жұмсағырақ, пульпа - тістің ішіндегі борпылдақ дәнекер ұлпа, ал остеоцит - сүйек жасушасы.

ДНҚ репликациясы интерфазада генетикалық материалды екі еселейді, сондықтан митоздан кейін әр еншілес жасуша аналық жасушамен бірдей диплоидты хромосомалар жиынтығын алады. Транслокация, инверсия және мутация тұқым қуалайтын материалдың өзгеруіне әкеледі.

Трансверсия - нүктелік мутацияның бір түрі: нуклеотидтер жұбының бағыты өзгереді, пурин мен пиримидин бір-бірімен алмасады (мысалы, А-Т жұбы Т-А жұбына ауысады). Транзицияда пурин пуринмен, пиримидин пиримидинмен алмасады, ал делеция мен дупликацияда нуклеотидтер түсіп қалады не еселенеді.

Синоартриальдық түйін оң жүрекшеде қуысты веналар құятын жерде орналасқан және жүрек ырғағының басты қоздырғышы болып табылады. Атриовентрикулярлық түйін, Гис шоғы мен Пуркинье талшықтары қозуды жүрекшеден қарыншаларға таратады.

Шала түрленуде жұмыртқадан дернәсіл шығады да, қуыршақ сатысынсыз біртіндеп ересек жәндікке ұқсап өседі. Бұл шегіртке мен тарақанға тән. Қоңыз бен көбелек толық түрленіп дамиды (жұмыртқа, дернәсіл, қуыршақ, ересек жәндік).

Тірі жасушалар мөлдір және олардың сындыру көрсеткіші ортаға өте жақын, сондықтан жарық өрісте олар нашар көрінеді. Фазалы-контрасты микроскопия жарық толқынының фазалық ығысуын жарықтық айырмашылығына айналдырып, бояусыз тірі нысанды анық көрсетеді.

Нефронның қабырғасы бір қабатты эпителий жасушаларынан түзілген. Осы жұқа эпителий арқылы қанның сүзілуі мен заттардың қайта сіңірілуі жүреді.

Споралы өсімдіктерде гаметофит спорадан дамиды, ал спора мейоз арқылы түзілгендіктен гаметофит гаплоидты (n) болады. Диплоидты (2n) - спорофит.

Моносахаридтер бір-бірімен гликозидтік байланыс арқылы жалғасып, дисахаридтер мен полисахаридтерді түзеді. Пептидтік байланыс аминқышқылдарын нәруызға біріктіреді, ал дисульфидтік байланыс нәруыз молекуласындағы цистеин қалдықтарын байланыстырады.

Картоптың отаны - Оңтүстік Америка, дәлірек айтқанда Анд тауларының аймағы (Перу, Боливия). Картоп Еуропаға XVI ғасырда әкелінген.